පැසිෆික් සාගරයෙන් නැගිටින මාරක "එල්නිනෝ" රකුසා: ඔබේ ආදරණීයයන් බේරාගැනීමේ මහා සටනට ඔබ සූදානම්ද?

අමුතු මිතුරනි, මොහොතක් නිහඬව ඔබේ අවට පරිසරයට සවන් දෙන්න. ගස් අතරින් හමන මඳ පවනේ පවා අද ඇත්තේ වෙනදා දැකපු සිසිලස නෙවෙයි. නළලතින් ගලා හැලෙන දාඩිය බින්දු පිසදාන ගමන් ඔබ හිතනවා ඇති මේක සාමාන්‍ය රස්නයක් කියලා. හැබැයි මම ඔබට කියනවා, ඔබ මේ මුහුණ දෙන්නේ නිකම්ම නිකන් රස්නයකට නෙවෙයි. මේ වෙද්දීත් ඔබ නොදැනුවත්වම මහා පැසිෆික් සාගරයේ ගැඹුරු දිය යට රකුසෙක් උපත ලබා හමාරයි. ඒ "එල්නිනෝ" (El Niño) නම් අදෘශ්‍යමාන මාරයායි.
අපේ රටේ කාලගුණික ඉතිහාසය උඩුයටිකුරු කරමින්, ඉදිරි මැයි මාසය වන විට මේ තත්ත්වය දරුණුතම මට්ටමට ළඟා වීමට නියමිතයි. මෙය හුදෙක් උණුසුම් කාලගුණයක් පමණක් නොව, ඔබේ නිවසට හොර රහසේම එබිකම් කරන "නිහඬ මරණයක්" බව ඔබ දැන සිටියාද?
මොකක්ද මේ "එල්නිනෝ" රකුසාගේ ඇත්තම කතාව?
එල්නිනෝ කියන වචනය ඇහෙනකොට අපිට හිතෙන්නේ ඒක මොකක් හරි විද්‍යාත්මක නමක් කියලා විතරයි. හැබැයි මෙහි ක්‍රියාවලිය ඇත්තටම භයානකයි. ලෝකයේ විශාලතම සාගරය වන පැසිෆික් සාගරයේ මතුපිට ජලයේ උෂ්ණත්වය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යාම මෙහි මුල පිරීමයි. මේ උණුසුම් ජලය නිසා මුළු පෘථිවියේම හුළං හමන රටාව සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙනවා.
අපේ රටේ මැයි මාසය කියන්නේ නිරිතදිග මෝසම් වැස්ස වැටෙන්න ඕන කාලය. හැබැයි මේ රකුසා මැදිහත් වෙලා මෝසම් සුළඟ අතරමං කරනවා. ඒ කියන්නේ වහින්න ඕන කාලේ අහස දිහා බලන් ඉන්න වෙන්නේ පිච්චෙන අව්වක් එක්ක විතරයි. මේක සොබාදහමේ සමතුලිතතාවය බිඳවැටීමක්. මේ නිසා ඇතිවන "Heat Wave" එහෙමත් නැත්නම් "තාප තරංග" ඔබේ ශරීරය ඇතුළත ඇති ඉන්ද්‍රියයන් අක්‍රීය කරන්න තරම් බලවත්.

පිපාසය එනකල් ඉන්න එපා - ඒක අනතුරු ඇඟවීමක්!
අපි හැමෝම පුරුදු වෙලා ඉන්නේ තිබහ වුණාම වතුර බොන්න. හැබැයි එල්නිනෝ කාලේදී ඒ පුරුද්ද ඔබේ ජීවිතයට මාරකයක් වෙන්න පුළුවන්. විද්‍යාත්මකව බැලුවොත් ඔබට පිපාසය දැනෙන්නේ ඔබේ ශරීරයේ තිබිය යුතු ජල ප්‍රතිශතයෙන් 2%ක් විතර අඩුවුණාට පස්සෙයි.
ඒ කියන්නේ ඔබට තිබහ එනකොට, ඔබේ ඇඟ ඇතුළේ "එන්ජිම" රත් වෙලා ඉවරයි. ලේ ඝන වෙන්න පටන් අරන් ඉවරයි. මේ තත්ත්වයෙන් බේරෙන්න නම් ඔබ අනුගමනය කළ යුතුම පිළිවෙත මෙන්න:
1️⃣ පැයකට වතාවක් අනිවාර්යයෙන්ම වතුර වීදුරුවක් පානය කරන්න. තිබහ නොතිබුණත් එය කරන්න.
2️⃣ කුඩා දරුවන් සහ වැඩිහිටියන් තමන්ට තිබහ බව නොකියන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ඔවුන්ට බලෙන්ම පාහේ වතුර පොවන්න.
3️⃣ සෑම විටම වතුර බෝතලයක් ළඟ තබාගන්න. මද උණුසුම් වතුර පානය කිරීම වඩාත් සුදුසුයි.
4️⃣ කෘතිම බීම වර්ග, අධික සීනි සහිත පාන වර්ගවලින් ඈත් වන්න. ඒවායෙන් ශරීරය තවත් විජලනය වෙනවා.
දවල් 11 සිට 3 දක්වා "මාරක හෝරාව"
අමුතු මිතුරනි, මේ වෙලාව ගැන හරිම පරීක්ෂාකාරී වෙන්න. මේ කාල සීමාව ඇතුළත සූර්ය රශ්මිය කෙළින්ම ඔබේ හමට වැටෙන්නේ විෂ සහිත විදිහටයි. මේක "මාරක හෝරාව" කියලා හැඳින්වූවාට වරදක් නැහැ. අධික පාරජම්බුල කිරණ නිසා ඔබේ සිරුරේ උෂ්ණත්වය පාලනය කරන පද්ධතිය අඩපණ වෙන්න පුළුවන්.
- පුළුවන් තරම් මේ කාලය තුළ ගෘහස්ථව රැඳී සිටින්න.
- අත්‍යවශ්‍යම කරුණකට මිස අව්වට නිරාවරණය වෙන්න එපා.
- බාහිර රැකියා කරන අය මේ කාලය තුළ සෙවණ ඇති තැන්වල විවේක ගන්න.
විශේෂයෙන්ම මේ දවස්වල පාසල්වල නිවාඩු ක්‍රීඩා උත්සව හෝ පුහුණුවීම් තියෙනවා නම්, මම දෙමාපියන්ගෙන් සහ ගුරුවරුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ දෙපාරක් නෙවෙයි දහ පාරක් හිතන්න කියලයි. රන් පදක්කමකට වඩා ඔබේ දරුවාගේ ජීවිතය වටිනවා. දරුවන්ගේ සම හරිම සංවේදීයි, ඔවුන් ඉක්මනින්ම "Heat Stroke" තත්ත්වයට ගොදුරු වෙන්න පුළුවන්.
ඇඳුම් පැළඳුම් - විලාසිතාවට වඩා ආරක්ෂාව වැදගත්
අපි අඳින ඇඳුම මේ කාලේදී අපේ ආරක්ෂක වැටක් වෙනවා. කළු පාට ඇඳුම්වලට රස්නය උරා ගැනීමේ පුදුම හැකියාවක් තියෙනවා. ඒ නිසා කළු පාට ඇඳුම් මේ කාලේදී කබලෙන් ළිපට වැටුණා වගේ වැඩක්.
1️⃣ සුදු හෝ ලා පැහැති ඇඳුම් තෝරාගන්න. ඒවා සූර්ය රශ්මිය පරාවර්තනය කරනවා.
2️⃣ කපු (Cotton) ඇඳුම් පමණක් අඳින්න. නයිලෝන් හෝ පොලියෙස්ටර් ඇඳුම් ඇඟට ඇලී රස්නය වැඩි කරනවා.
3️⃣ ඇඟට හිරවුණු ඇඳුම් වෙනුවට, වාතාශ්‍රය ලැබෙන ලිහිල් ඇඳුම් අඳින්න.
4️⃣ එළියට යනවා නම් කුඩයක් හෝ තොප්පියක් අනිවාර්යයෙන්ම පාවිච්චි කරන්න.
Heat Stroke: මරණය අද්දරට යන මොහොත හඳුනාගන්න
බොහෝ දෙනෙක් හිතන්නේ රස්නය නිසා ක්ලාන්ත වෙන්නේ සාමාන්‍ය දෙයක් කියලා. හැබැයි ඒක "Heat Stroke" එකක් නම්, විනාඩි කිහිපයක පමාව පවා මාරාන්තිකයි. යම් කෙනෙකුට පහත රෝග ලක්ෂණ ඇත්නම් වහාම ක්‍රියාත්මක වන්න:
1️⃣ අධික හිසරදය සහ කරකැවිල්ල.
2️⃣ වමනය හෝ ඔක්කාරය ගතිය.
36 ඇඟ හුඟක් රස්නය වුණත් දාඩිය නොදැමීම (මෙය ඉතාම භයානකයි - සිරුරේ සිසිලන පද්ධතිය අක්‍රීය වී ඇති බව පෙන්වයි).
4️⃣ සිහිය මදගතිය හෝ මලමුත්‍ර පිටවීම පාලනය කරගත නොහැකි වීම.
5️⃣ හම වියළී රතු පැහැ වීම.
ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?
වහාම ඔහුව සෙවණකට ගෙන යන්න. ඇඳුම් ලිහිල් කරන්න. තෙත රෙදි කඩකින් මුළු ඇඟම පිසදමමින් උෂ්ණත්වය බස්සන්න. අයිස් කැට ඇත්නම් කිහිලි යට සහ බෙල්ල දෙපස තියන්න. හැකි ඉක්මනින් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා රෝහලකට රැගෙන යන්න.
නිහඬව දුක් විඳින ඔබේ සිව්පාවා ගැනත් හිතන්න
අමුතු මිතුරනි, අපිට රස්නෙයි කියලා කියන්න පුළුවන්. හැබැයි ඔබේ ගෙදර ඉන්න බල්ලා, පූසා හෝ පාරේ ඉන්න අසරණ සතුන්ට ඒක කියන්න බැහැ. උන්ටත් රස්නය දැනෙනවා, උනුත් විජලනය වෙනවා.
ඔබේ නිවස අසල හෝ තාප්පය අයිනෙන් පිරිසිදු වතුර බඳුනක් තියන්න. පාරේ යන බල්ලෙක්, බළලෙක් හෝ කුරුල්ලෙක් ඒ වතුර බින්දුවෙන් පණ රැක ගනීවි.
ඔබේ සුරතලුන් ඉන්න තැනට හොඳින් හුළං ලැබෙනවද සහ සෙවණ තියෙනවද කියලා පරීක්ෂා කරන්න.
සතුන්ට දහවල් කාලයේදී අධිකව කෑම ලබාදීමෙන් වළකින්න, ඒ වෙනුවට වතුර වැඩිපුර දෙන්න.
අවසාන වශයෙන් ඔබේ වගකීම...
අපි මේ ගෙවන්නේ සාමාන්‍ය අවුරුදු කාලයක් නෙවෙයි. සොබාදහම අපිට අනතුරු අඟවන කාලයක්. මේ "එල්නිනෝ" රකුසා අපේ රටෙන් සමුගන්න මැයි මාසය පහු වෙනකල්ම ඉවසීමෙන් සහ බුද්ධිමත්ව කටයුතු කරන්න වෙනවා.
මෙම ලිපිය කියවා අවසන් වූ පසු, ඔබ දන්නා හඳුනන අවම වශයෙන් පස් දෙනෙකුටවත් මේ කරුණු පැහැදිලි කර දෙන්න. ඔබේ එක දුරකථන ඇමතුමකින්, එක පණිවිඩයකින් තවත් මනුස්ස ජීවිතයක් මේ රකුසාගෙන් බේරාගන්න පුළුවන් වේවි. පරිස්සමින් ඉන්න, නිරෝගීව ඉන්න. අපි මේ කාලයත් ආරක්ෂිතව පසු කරමු!