රෑ නිදාගන්න කලින් කාමරයේ ඉන්න මදුරුවෝ ඔක්කොම ටික විනාඩි 5න් පන්නලා දාන සුපිරි ක්රමය මෙන්න
මදුරුවෝ කියන්නේ පියාසර කිරීමේ ශක්තිය ඉතාම දුර්වල, ශරීර බර ග්රෑම් 0.0025ක් විතර වෙන ඉතාම සෙල්ලක්කාර කෘමියෙක්. එයාලට තද සුළඟකදී තමන්ගේ දිශාව පාලනය කරගන්න බැහැ.
ඒ වගේම උන් දවල් කාලයේදී සහ හවස් වරුවේදී සැඟවෙන්න තෝරාගන්නේ වාතය එකතැන පල්වෙන, අඳුරු, තෙතමනයක් තියෙන තැන් (ඇඳ යට, රෙදි අස්සේ, තිර රෙදි පිටුපස). උන් එළියට එන්නේ මිනිස්සු පිට කරන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සහ ඇඟේ උෂ්ණත්වය (Body heat) ඉව කරගෙනයි.
හිතන්න ඔයා දරුණු "සුළි සුළඟක්" අස්සේ කුඩයක් ඉහළගෙන යන්න හදනවා කියලා. ඔයාට කෙළින් හිටගන්නවත් බැරුව විසිවෙලා යනවා නේද? අන්න ඒ වගේ සාමාන්ය ෆෑන් එකක හුළඟ පවා මදුරුවෙක්ට දැනෙන්නේ මාරාන්තික සුළි සුළඟක් වගෙයි. උන් ඒ හුළඟට මාරම බයයි.
මදුරුවෝ කියන්නේ පියාසර කිරීමේ ශක්තිය ඉතාම දුර්වල, ශරීර බර ග්රෑම් 0.0025ක් විතර වෙන ඉතාම සෙල්ලක්කාර කෘමියෙක්. එයාලට තද සුළඟකදී තමන්ගේ දිශාව පාලනය කරගන්න බැහැ.
ඒ වගේම උන් දවල් කාලයේදී සහ හවස් වරුවේදී සැඟවෙන්න තෝරාගන්නේ වාතය එකතැන පල්වෙන, අඳුරු, තෙතමනයක් තියෙන තැන් (ඇඳ යට, රෙදි අස්සේ, තිර රෙදි පිටුපස). උන් එළියට එන්නේ මිනිස්සු පිට කරන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සහ ඇඟේ උෂ්ණත්වය (Body heat) ඉව කරගෙනයි.
හිතන්න ඔයා දරුණු "සුළි සුළඟක්" අස්සේ කුඩයක් ඉහළගෙන යන්න හදනවා කියලා. ඔයාට කෙළින් හිටගන්නවත් බැරුව විසිවෙලා යනවා නේද? අන්න ඒ වගේ සාමාන්ය ෆෑන් එකක හුළඟ පවා මදුරුවෙක්ට දැනෙන්නේ මාරාන්තික සුළි සුළඟක් වගෙයි. උන් ඒ හුළඟට මාරම බයයි.
රෑ නිදාගන්න කලින් නිදන කාමරයේ ඉන්න මදුරුවෝ ඔක්කොම පන්නලා දාන සුපිරි පියවර 4
කාමරේ වහලා වේපරයිසර් දාන්න කලින්, විනාඩි 5ක් ඇතුළත කාමරේ ඉන්න හැම මදුරුවෙක්ම දොරෙන් එළියට පන්නන්න මේ ටැක්ටික් එක (Tactical Move) පාවිච්චි කරන්න
පියවර 01 -: "එළිය සහ අඳුර" උගුල ඇටවීම (The Light Trap)
මුලින්ම කාමරේ ඇතුළේ තියෙන හැම ලයිට් එකක්ම නිවලා කාමරය සම්පූර්ණයෙන්ම අඳුරු කරන්න. ඊටපස්සේ කාමරේ ප්රධාන දොර සම්පූර්ණයෙන්ම ඇරලා, කාමරෙන් එළියේ තියෙන සාලයේ හෝ කොරිඩෝවේ (Corridor) තියෙන ලයිට් එක පත්තු කරන්න. මදුරුවෝ ස්වාභාවිකවම අඳුරේ ඉන්නකොට එළිය තියෙන දිශාවට ඇදිලා යන්න බලනවා.
පියවර 02 -: සීලිම් ෆෑන් එක උපරිම වේගයට දැමීම (The Fan Sweep)
දැන් කාමරේ ෆෑන් එක (Ceiling fan හෝ Stand fan) උපරිම වේගයට (Full speed) දාන්න. ෆෑන් එකෙන් එන දරුණු හුළඟ නිසා මදුරුවන්ට එක තැනක වහලා ඉන්න බැරි වෙනවා වගේම උන්ව දොර දෙසට විසිවෙන්න ගන්නවා.
පියවර 03 -: සැඟවුණු කඳවුරු ඩොං කිරීම (Disturbing Hiding Spots)
ෆෑන් එක දුවන අතරතුර, ඔයා රෙදි කැබැල්ලක් හෝ කොස්සක් අරන් කාමරේ මදුරුවෝ හැංගෙන්න ඉඩ තියෙන හැම තැනක්ම හොලවන්න. තිර රෙදි ගසන්න, ඇඳ යටට එබිලා හුළං කරන්න, හැඟර් වල දාලා තියෙන ඇඳුම් හොලවන්න. එතකොට හැංගිලා ඉන්න මදුරුවෝ බයවෙලා එළියට පනිනවා. හැබැයි ෆෑන් එකේ හුළඟ නිසා උන්ට කාමරේ මැද රැඳෙන්න බැහැ. උන් කරන්නේ හුළඟ අඩු, එළිය පේන ඇරුණු දොර දෙසට පියඹා ගොස් කාමරෙන් එළියට පනින එකයි.
පියවර 04 -: අවසාන ලොක් එක (The Final Lockdown)
විනාඩි 3ක් 4ක් මේ විදියට හැම මුල්ලක්ම ඇවිස්සුවාම, කාමරේ හිටපු හැම මදුරුවෙක්ම දොරෙන් එළියට ගිහින් ඉවරයි. දැන් වහාම දොර වහලා ලොක් කරන්න. ජනෙල් වලට දැනටමත් දැල් ගහලා තියෙන නිසා, දැන් ඔයාගේ කාමරය 100%ක් මදුරුවන්ගෙන් තොර සේෆ් සෝන් (Safe Zone) එකක්!
💡 තවත් සුපිරි ටිප් එකක්
ඔයාට තවමත් එකෙක් හරි හැංගිලා ඉන්නවා කියලා සැක නම්, දොර අරින්න කලින් වේලාගත් දොඩම් ලෙලි කැබැල්ලක් හෝ කොහොඹ කොළ ටිකක් මැටි කෝප්පයකට දාලා පොඩි දුමක් හැදෙන්න පත්තු කරන්න (ලොකුවට දුම් දාන්න ඕනෙ නැහැ, සියුම් සුවඳක් ආවම ඇති). මදුරුවෝ ඒ සුවඳට මාරම අකමැතියි. උන් ඒ වෙලාවට කොහොමත් දොර ඇරපු ගමන්ම දිවුවේ නැතොත් විතරයි.
වැදගත්ම දේ -
උඩ කියපු දේවල් සේරම කරන්න කලින් ඔයා ගෙදර ජනෙල් වල ලුවර්ස් ටික සියුම් සිදුරු තියෙන දැලක් ගහලා ආවරණය කර ගන්න ඕනේ. ලංකාවේ අපේ ගෙවල්වල තියෙන 'ජනෙල් ලුවර්ස්' (Window louvers / Louver glass) කියන්නේ හුළං සහ ආලෝකය කාමරේට එන්න හදපු සුපිරි ක්රමයක් වුණාට, මදුරුවන්ට නම් ඒක හරියට පැය 24 පුරාම ඇරලා තියෙන 'හයිවේ' (Highway) එකක් වගේ. මදුරුවෝ ගොඩක් වෙලාවට ගෙවල් ඇතුළට රිංගන්නේ හවස් වරුවේ (හවස 4:30 ඉඳන් 6:30 වෙනකන් වගේ කාලය ඇතුළත).
ඒ වෙලාවට ලුවර්ස් ඇරලා තිබ්බොත් උන් රෑන පිටින් ඇතුළට එනවා. ලුවර්ස් වලට දැලක් ගැහුවම වෙන්නේ කාමරේට එන හුළං පාර නතර වෙන්නේ නැතුව, මදුරුවන්ට ඇතුළට එන්න බැරි දෘශ්යමාන බාධකයක් (Physical barrier) හැදෙන එකයි.
ලුවර්ස් වලට දැල් ගහද්දී අනිවාර්යයෙන්ම සලකා බලන්න ඕනේ කරුණු ටික
ලුවර්ස් වලට දැල් ගහද්දී නිකන්ම ඇණ ගහලා හිර කරන්න එපා. මොකද කාලයක් යද්දී දැලේ දූවිලි බැඳිලා හුළං එන එක නතර වෙනවා. ඒ නිසා ලේසියෙන්ම ගලවලා හෝදන්න පුළුවන් විදියේ වෙල්ක්රෝ (Velcro tape) හෝ මැග්නටික් දැල් දැම්මම මාරම පහසුයි.
මිලිමීටරයකවත් හිඩැසක් තියන්න එපා. මදුරුවෙක් කියන්නේ ඉතාම සියුම් සතෙක්. දැල ගැහුවට පස්සේ ජනෙල් රාමුවයි දැලයි අතර පොඩි හරි හිඩැසක් තිබ්බොත් උන් ඒක අස්සෙන් රිංගනවා. ඒ නිසා වටේම නූලටම තද වෙලා සීල් වෙන්න දැල සවි කරන්න ඕනේ.
සාමාන්ය ප්ලාස්ටික් දැල් ඉක්මනින් අව්වට පිච්චිලා දිරලා යනවා. යකඩ දැල් (Iron mesh) මලකඩ කනවා. ඒ නිසා ලුවර්ස් වලට හොඳම දේ තමයි ශක්තිමත්, ලේසියෙන් දිරන්නේ නැති, හෝදන්න පුළුවන් ෆයිබර්ග්ලාස් දැල් පාවිච්චි කරන එක.
මදුරුවෝ පන්නන්න වඩාත් හොද මදුරු කොයිල්ද ? වේපරයිසර් ද ? සෞඛ්යආරක්ෂිත විසදුම මොකක්ද ?
මදුරුවෝ පන්නන්න මදුරු කොයිල්ද, වේපරයිසර් (Liquid Vaporizer) ද හොඳ කියලා ඇහුවොත්, විද්යාත්මකව කෙළින්ම දෙන්න තියෙන උත්තරය තමයි මදුරු කොයිල් වලට වඩා වේපරයිසර් එක දහස් ගුණයක් හොඳයි වගේම සේෆ් කියන එක.
හැබැයි මතක තියාගන්න, මේ දෙකෙන් එකක්වත් 100%ක් සෞඛ්යාරක්ෂිත නැහැ. මොකද මේ දෙකේම තියෙන්නේ මදුරුවන්ව මරන්න හෝ පන්නන්න පාවිච්චි කරන රසායනික වස (Insecticides).
1. මදුරු කොයිල් (Mosquito Coils) — දුම් දමන නිහඬ මාරයා
මදුරු කොයිල් එකක් හැදීමේදී මදුරු නාශක කෙමිකල් (Pyrethrins) විතරක් නෙමෙයි, ඒක එකට අල්ලාගෙන තියෙන්න ලී කුඩු, බයින්ඩර් සහ ගම් ජාති එකතු කරනවා. කොයිල් එක පත්තු කරද්දී මේ හැමදේම පිච්චිලා අධික විෂ සහිත කාබන් මොනොක්සයිඩ් වායුව සහ PM2.5 කියන පියවි ඇසට නොපෙනෙන අන්වීක්ෂීය අළු අංශු වාතයට මුදාහරිනවා. එක මදුරු කොයිල් එකක් සංවෘත කාමරයක පැය කිහිපයක් පත්තු කරනවා කියන්නේ සිගරට් 75ක් 100ක් විතර එකදිගට බොනවා වගේ දරුණු පෙනහළු හානියක් වෙන වැඩක් කියලා පර්යේෂණ වලින් සොයාගෙන තියෙනවා.
2. වේපරයිසර් (Liquid Vaporizers) — ස්මාර්ට් හැබැයි පරිස්සමෙන්
වේපරයිසර් එකකදී කිසිම දෙයක් ගිනි කූරකින් පත්තු කරලා පුච්චන්නේ නැහැ. ඒකේ වෙන්නේ කරන්ට් එකෙන් සියුම් හීටර් එකක් රත් කරලා, ඒ හරහා අර මදුරු නාශක දියරය (Prallethrin වගේ කෙමිකල්) දුමක් නැති "වාෂ්පයක්" (Vapor) විදිහට කාමරේට මුදාහරින එකයි. මෙතනදී කිසිම ලී කුඩක් පිච්චෙන්නේ නැති නිසා කාබන් මොනොක්සයිඩ් හෝ අන්වීක්ෂීය අළු අංශු හැදෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා කොයිල් එකට වඩා මේක පෙනහළු වලට ගොඩක් සේෆ්. හැබැයි මතක තියාගන්න, ඒ වාෂ්ප වෙන්නෙත් මදුරුවන්ගේ ස්නායු පද්ධතිය අඩාල කරන රසායනිකයක්ම තමයි.
වතුර කේතලයක් නටද්දී දුමක් නැතුව පිරිසිදු හුමාලය විතරක් එනවා වගේ තමයි වේපරයිසර් එක. හැබැයි ඒ හුමාලය ඇතුළේ සියුම් මදුරු නාශක කෙමිකල් එක මිශ්ර වෙලා තියෙනවා.
මේවා පාවිච්චි කරද්දී අනිවාර්යයෙන්ම පිළිපැදිය යුතු බුලට්පෲෆ් රූල්ස් ටික
දොර ජනෙල් සම්පූර්ණයෙන් වහන්න එපා -: මිනිස්සු කරන ලොකුම වැරැද්ද තමයි දොර ජනෙල් ඔක්කොම වහලා මේවා පත්තු කරන එක. එතකොට කෙමිකල් සාන්ද්රණය වැඩි වෙලා මිනිස්සුන්ටත් වස වෙන්න ගන්නවා. අඩුම ගානේ එක ජනේලයක් හරි බාගෙට ඇරලා තියන්න ඕනේ වාතය හුවමාරු වෙන්න (Ventilation).
ළඟින්ම තියාගන්න එපා -: වේපරයිසර් එකක් වුණත් ඔයා නිදාගන්න ඇඳ ළඟම ප්ලග් කරන්න එපා. ඒක ඇඳෙන් අඩි කිහිපයක් ඈතින් ප්ලග් කරන්න.
කුඩා ළමුන් සහ සතුන් - : අවුරුද්දකට අඩු බබාලා ඉන්න කාමරවල සහ මින්මැදුරු (Fish tanks) තියෙන තැන්වල මේවා පාවිච්චි කරන්න එපා. මොකද මේ කෙමිකල් මාළුන්ට මාරාන්තිකයි.
මදුරුවෝ පන්නන්න මේ දෙකෙන් එකක් තෝරන්නම වෙනවා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම වේපරයිසර් (Liquid Vaporizer) එකක් තෝරගන්න. හැබැයි ඊටත් වඩා සේෆ්ම සහ හොඳම දේ තමයි රුපියල් දහස් ගණන් කෙමිකල් වලට යට කරන්නේ නැතුව, ඇඳට මදුරු දැලක් (Mosquito Net) පාවිච්චි කරන එක හෝ ජනෙල් වලට මදුරු දැල් දැලක් (Mesh) ගහන එක.
ඊළගට ලංකාවේ 99%ක්ම මිනිස්සුන්ට තියෙන මාරම ප්රශ්නය
ගෙදර මැස්සෙක්වත් නැති වෙන්න සුපිරියටම ක්ලීන් කරලා තිබ්බත්, රෑ වෙද්දී කොහෙන්දෝ රිංගපු මදුරුවෝ කන් අඩිය ළඟ සින්දු කියන්න ගන්නවා!" මේක ලංකාවේ බහුතරයක් මිනිස්සුන්ට තියෙන දැවෙන ප්රශ්නයක්.
මදුරුවෝ කියන්නේ පෙනුමෙන් පුංචි වුණාට මාරම සටකපට, පරිණාමයෙන් උපරිමයටම හැදුණු සත්තු කොට්ඨාසයක්. ඔයාගේ ගෙදර කොච්චර පිරිසිදු වුණත් ඇයි මදුරුවෝ ඉන්නේ, උන්ට කොච්චර දුර/උස පියාඹන්න පුළුවන්ද දැන් අපි බලමු.
1. මදුරුවෙකුගේ ජීව කාලය (Lifespan)
මදුරුවන්ගේ ජීව කාලය උන්ගේ ස්ත්රී පුරුෂ භාවය මත සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙනවා:
පිරිමි මදුරුවෝ (Males) - ජීවත් වෙන්නේ දින 7 සිට 10ක් වැනි කෙටි කාලයක් විතරයි. උන් මිනිස්සුන්ට දෂ්ට කරන්නේ හෝ ලේ බොන්නේ නැහැ (උන් ජීවත් වෙන්නේ මල් පැණි බීලා).
ගැහැණු මදුරුවෝ (Females) - උන් සති 2 සිට 6 දක්වා (සමහර විට මාසයකට වඩා) ජීවත් වෙනවා. උන්ට බිත්තර පරිණත කරන්න අනිවාර්යයෙන්ම ප්රෝටීන් ඕන කරන නිසා තමයි උන් අපේ ලේ බොන්නේ.
2. පියාඹන්න පුළුවන් උපරිම දුර සහ උස (Flight Distance & Height)
මදුරුවෙකුට එකදිගට පියාඹන්න පුළුවන් දුර උන්ගේ වර්ගය (Species) අනුව තීරණය වෙනවා.
🌐 උපරිම දුර (Distance)
ඩෙංගු මදුරුවා (Aedes aegypti) - මූ මාරම කම්මැලි, "දේශීය" මදුරුවෙක්. ඩෙංගු මදුරුවෙකුට තනියම පියාඹන්න පුළුවන් උපරිම දුර මීටර් 100 සිට 400ක් වැනි කෙටි ප්රමාණයක් විතරයි. උන් උපදින තැනින් මීටර් 100ක් ඇතුළතමයි මුළු ජීවිත කාලෙම ඉන්නේ.
සාමාන්ය/කාණු මදුරුවෝ (Culex & Anopheles) - මේ වර්ග වලට සාමාන්යයෙන් කිලෝමීටර් 1 සිට 3ක් විතර දුර පියාඹන්න පුළුවන්.
උපරිම සීමාව - සමහර වගුරු බිම් වල හැදෙන මදුරුවන්ට තනියම බැරි වුණත්, තද හුළඟේ ආධාරයෙන් කිලෝමීටර් 10 සිට 30ක් වැනි මාරම දුරක් ගසාගෙන ගිහින් මිනිස්සුන්ව සොයාගෙන එන්න පුළුවන්!
🏢 උපරිම උස (Height)
සාමාන්යයෙන් මදුරුවෝ පියාඹන්නේ පොළොවේ ඉඳන් අඩි 25-30ක් (ගස් මුදුන් මට්ටමට) උසින් විතරයි.
ලොජිකල් ප්රශ්නයක් - එහෙනම් තට්ටු නිවාස (Apartments) වල 10 වැනි, 15 වැනි තට්ටු වලට මදුරුවෝ එන්නේ කොහොමද?
උත්තරය: උන් එච්චර උසක් උඩට පියාඹන්නේ නැහැ. උන් කරන්නේ අපේ ඇඳුම් වල හෝ බෑග් වල වහලා, නැත්නම් ලිෆ්ට් (Elevators) ඇතුළට රිංගලා උඩ තට්ටු වලට සංක්රමණය වෙන එකයි. ඊට පස්සේ ඒ තට්ටු වල තියෙන බැල්කනි පෝච්චි වල, වැහි පීලි වල උන් ආයෙත් බෝ වෙනවා.
3. "මගේ ගෙදර පිරිසිදු වුණත් මදුරුවෝ එන්නේ කොහෙන්ද?"
ඔන්න ඕකයි ලොකුම අභිරහස. ඔයා ඔයාගේ වත්ත සතයටම ක්ලීන් කරලා තිබ්බත් මදුරුවෝ එන්න ප්රධාන හේතු 2ක් තියෙනවා.
අල්ලපු වත්තේ ප්රශ්න (The 100-Meter Rule) - ඔයාගේ වත්ත පිරිසිදු වුණාට, ඔයාගේ ගෙදරින් මීටර් 100ක් ඇතුළත තියෙන අල්ලපු ගෙදර වත්තේ, පාර අයිනේ කාණුවේ හෝ කැලෑ රොදක ඩෙංගු මදුරුවෝ බෝ වෙනවා නම්, උන් ඉතාම ලේසියෙන් ඔයාගේ ගෙදරට පියඹාගෙන එනවා.
මයික්රෝ සංචිත (Micro-breeding sites) - අපි පිරිසිදුයි කියලා හිතන තැන්වල මදුරුවන්ට බිත්තර දාන්න වතුර බිංදුවක් තිබ්බම ඇති. උදාහරණයක් විදිහට: Refrigerators වල පිටුපස වතුර එකතු වන ට්රේ එක, ගෘහස්ථ පැලෑටි (Indoor plants) දාලා තියෙන වතුර පෝච්චි, බිත්ති අස්සේ තියෙන වතුර ලීක්, ගෙදර දාලා තියෙන බෝතල් පියනක් ඇතුළේ වුණත් උන්ට බෝ වෙන්න පුළුවන්.
4. වැස්ස කාලෙට පාලනය කරන්න අමාරු ඇයි?
වැස්ස කාලෙට මදුරුවෝ පාලනය කරන්න අමාරුම වෙන්නේ, වැස්ස නිසා පරිසරයේ ආර්ද්රතාවය (Humidity) වැඩි වෙන නිසයි. Humidity එක වැඩි වුණාම මදුරුවන්ගේ ජීව කාලය තවත් දික් වෙනවා වගේම උන් වේගයෙන් බිත්තර දානවා.
අනෙක් පැත්තෙන් වැස්ස නිසා ගස්වල කොළ අස්සේ, ගස් බෙණ වල, පොල් කටු වල, වැහි පීලි (Gutters) වල අපිට ඇසට නොපෙනෙන කුඩා "මයික්රෝ පොකුණු" මිලියන ගණනක් හැදෙනවා. ඒ හැම එකක්ම සුද්ද කරන එක ප්රායෝගිකව කරන්නම බැරි වැඩක්.
කොහොම වුනත් ඩෙංගු මදුරුවා කියන්නේ මීටර් 100කට වඩා පියාඹන්න බැරි කම්මැලි සතෙක්. ඒ නිසා තමන්ගේ ගෙදර ඇතුළතයි, ජනෙල් ටිකයි හවුස් වයිෆ් අද මේ කියපු විදිහට සීල් කරගත්තොත්,, අවට පරිසරයත් අසල් වැසියන් එක්ක එකතු වෙලා පොදුවේ පුළුවන් තරම් පිරිසිදු කර ගත්තොත් ඩෙංගු වයිරස් එකට ඔයාගේ පවුල ඇතුළට රිංගන්න ඇත්තටම කිසිම ඉඩක් නැහැ.
Credit goes to respective owners
කාමරේ වහලා වේපරයිසර් දාන්න කලින්, විනාඩි 5ක් ඇතුළත කාමරේ ඉන්න හැම මදුරුවෙක්ම දොරෙන් එළියට පන්නන්න මේ ටැක්ටික් එක (Tactical Move) පාවිච්චි කරන්න
පියවර 01 -: "එළිය සහ අඳුර" උගුල ඇටවීම (The Light Trap)
මුලින්ම කාමරේ ඇතුළේ තියෙන හැම ලයිට් එකක්ම නිවලා කාමරය සම්පූර්ණයෙන්ම අඳුරු කරන්න. ඊටපස්සේ කාමරේ ප්රධාන දොර සම්පූර්ණයෙන්ම ඇරලා, කාමරෙන් එළියේ තියෙන සාලයේ හෝ කොරිඩෝවේ (Corridor) තියෙන ලයිට් එක පත්තු කරන්න. මදුරුවෝ ස්වාභාවිකවම අඳුරේ ඉන්නකොට එළිය තියෙන දිශාවට ඇදිලා යන්න බලනවා.
පියවර 02 -: සීලිම් ෆෑන් එක උපරිම වේගයට දැමීම (The Fan Sweep)
දැන් කාමරේ ෆෑන් එක (Ceiling fan හෝ Stand fan) උපරිම වේගයට (Full speed) දාන්න. ෆෑන් එකෙන් එන දරුණු හුළඟ නිසා මදුරුවන්ට එක තැනක වහලා ඉන්න බැරි වෙනවා වගේම උන්ව දොර දෙසට විසිවෙන්න ගන්නවා.
පියවර 03 -: සැඟවුණු කඳවුරු ඩොං කිරීම (Disturbing Hiding Spots)
ෆෑන් එක දුවන අතරතුර, ඔයා රෙදි කැබැල්ලක් හෝ කොස්සක් අරන් කාමරේ මදුරුවෝ හැංගෙන්න ඉඩ තියෙන හැම තැනක්ම හොලවන්න. තිර රෙදි ගසන්න, ඇඳ යටට එබිලා හුළං කරන්න, හැඟර් වල දාලා තියෙන ඇඳුම් හොලවන්න. එතකොට හැංගිලා ඉන්න මදුරුවෝ බයවෙලා එළියට පනිනවා. හැබැයි ෆෑන් එකේ හුළඟ නිසා උන්ට කාමරේ මැද රැඳෙන්න බැහැ. උන් කරන්නේ හුළඟ අඩු, එළිය පේන ඇරුණු දොර දෙසට පියඹා ගොස් කාමරෙන් එළියට පනින එකයි.
පියවර 04 -: අවසාන ලොක් එක (The Final Lockdown)
විනාඩි 3ක් 4ක් මේ විදියට හැම මුල්ලක්ම ඇවිස්සුවාම, කාමරේ හිටපු හැම මදුරුවෙක්ම දොරෙන් එළියට ගිහින් ඉවරයි. දැන් වහාම දොර වහලා ලොක් කරන්න. ජනෙල් වලට දැනටමත් දැල් ගහලා තියෙන නිසා, දැන් ඔයාගේ කාමරය 100%ක් මදුරුවන්ගෙන් තොර සේෆ් සෝන් (Safe Zone) එකක්!
💡 තවත් සුපිරි ටිප් එකක්
ඔයාට තවමත් එකෙක් හරි හැංගිලා ඉන්නවා කියලා සැක නම්, දොර අරින්න කලින් වේලාගත් දොඩම් ලෙලි කැබැල්ලක් හෝ කොහොඹ කොළ ටිකක් මැටි කෝප්පයකට දාලා පොඩි දුමක් හැදෙන්න පත්තු කරන්න (ලොකුවට දුම් දාන්න ඕනෙ නැහැ, සියුම් සුවඳක් ආවම ඇති). මදුරුවෝ ඒ සුවඳට මාරම අකමැතියි. උන් ඒ වෙලාවට කොහොමත් දොර ඇරපු ගමන්ම දිවුවේ නැතොත් විතරයි.
වැදගත්ම දේ -
උඩ කියපු දේවල් සේරම කරන්න කලින් ඔයා ගෙදර ජනෙල් වල ලුවර්ස් ටික සියුම් සිදුරු තියෙන දැලක් ගහලා ආවරණය කර ගන්න ඕනේ. ලංකාවේ අපේ ගෙවල්වල තියෙන 'ජනෙල් ලුවර්ස්' (Window louvers / Louver glass) කියන්නේ හුළං සහ ආලෝකය කාමරේට එන්න හදපු සුපිරි ක්රමයක් වුණාට, මදුරුවන්ට නම් ඒක හරියට පැය 24 පුරාම ඇරලා තියෙන 'හයිවේ' (Highway) එකක් වගේ. මදුරුවෝ ගොඩක් වෙලාවට ගෙවල් ඇතුළට රිංගන්නේ හවස් වරුවේ (හවස 4:30 ඉඳන් 6:30 වෙනකන් වගේ කාලය ඇතුළත).
ඒ වෙලාවට ලුවර්ස් ඇරලා තිබ්බොත් උන් රෑන පිටින් ඇතුළට එනවා. ලුවර්ස් වලට දැලක් ගැහුවම වෙන්නේ කාමරේට එන හුළං පාර නතර වෙන්නේ නැතුව, මදුරුවන්ට ඇතුළට එන්න බැරි දෘශ්යමාන බාධකයක් (Physical barrier) හැදෙන එකයි.
ලුවර්ස් වලට දැල් ගහද්දී අනිවාර්යයෙන්ම සලකා බලන්න ඕනේ කරුණු ටික
ලුවර්ස් වලට දැල් ගහද්දී නිකන්ම ඇණ ගහලා හිර කරන්න එපා. මොකද කාලයක් යද්දී දැලේ දූවිලි බැඳිලා හුළං එන එක නතර වෙනවා. ඒ නිසා ලේසියෙන්ම ගලවලා හෝදන්න පුළුවන් විදියේ වෙල්ක්රෝ (Velcro tape) හෝ මැග්නටික් දැල් දැම්මම මාරම පහසුයි.
මිලිමීටරයකවත් හිඩැසක් තියන්න එපා. මදුරුවෙක් කියන්නේ ඉතාම සියුම් සතෙක්. දැල ගැහුවට පස්සේ ජනෙල් රාමුවයි දැලයි අතර පොඩි හරි හිඩැසක් තිබ්බොත් උන් ඒක අස්සෙන් රිංගනවා. ඒ නිසා වටේම නූලටම තද වෙලා සීල් වෙන්න දැල සවි කරන්න ඕනේ.
සාමාන්ය ප්ලාස්ටික් දැල් ඉක්මනින් අව්වට පිච්චිලා දිරලා යනවා. යකඩ දැල් (Iron mesh) මලකඩ කනවා. ඒ නිසා ලුවර්ස් වලට හොඳම දේ තමයි ශක්තිමත්, ලේසියෙන් දිරන්නේ නැති, හෝදන්න පුළුවන් ෆයිබර්ග්ලාස් දැල් පාවිච්චි කරන එක.
මදුරුවෝ පන්නන්න වඩාත් හොද මදුරු කොයිල්ද ? වේපරයිසර් ද ? සෞඛ්යආරක්ෂිත විසදුම මොකක්ද ?
මදුරුවෝ පන්නන්න මදුරු කොයිල්ද, වේපරයිසර් (Liquid Vaporizer) ද හොඳ කියලා ඇහුවොත්, විද්යාත්මකව කෙළින්ම දෙන්න තියෙන උත්තරය තමයි මදුරු කොයිල් වලට වඩා වේපරයිසර් එක දහස් ගුණයක් හොඳයි වගේම සේෆ් කියන එක.
හැබැයි මතක තියාගන්න, මේ දෙකෙන් එකක්වත් 100%ක් සෞඛ්යාරක්ෂිත නැහැ. මොකද මේ දෙකේම තියෙන්නේ මදුරුවන්ව මරන්න හෝ පන්නන්න පාවිච්චි කරන රසායනික වස (Insecticides).
1. මදුරු කොයිල් (Mosquito Coils) — දුම් දමන නිහඬ මාරයා
මදුරු කොයිල් එකක් හැදීමේදී මදුරු නාශක කෙමිකල් (Pyrethrins) විතරක් නෙමෙයි, ඒක එකට අල්ලාගෙන තියෙන්න ලී කුඩු, බයින්ඩර් සහ ගම් ජාති එකතු කරනවා. කොයිල් එක පත්තු කරද්දී මේ හැමදේම පිච්චිලා අධික විෂ සහිත කාබන් මොනොක්සයිඩ් වායුව සහ PM2.5 කියන පියවි ඇසට නොපෙනෙන අන්වීක්ෂීය අළු අංශු වාතයට මුදාහරිනවා. එක මදුරු කොයිල් එකක් සංවෘත කාමරයක පැය කිහිපයක් පත්තු කරනවා කියන්නේ සිගරට් 75ක් 100ක් විතර එකදිගට බොනවා වගේ දරුණු පෙනහළු හානියක් වෙන වැඩක් කියලා පර්යේෂණ වලින් සොයාගෙන තියෙනවා.
2. වේපරයිසර් (Liquid Vaporizers) — ස්මාර්ට් හැබැයි පරිස්සමෙන්
වේපරයිසර් එකකදී කිසිම දෙයක් ගිනි කූරකින් පත්තු කරලා පුච්චන්නේ නැහැ. ඒකේ වෙන්නේ කරන්ට් එකෙන් සියුම් හීටර් එකක් රත් කරලා, ඒ හරහා අර මදුරු නාශක දියරය (Prallethrin වගේ කෙමිකල්) දුමක් නැති "වාෂ්පයක්" (Vapor) විදිහට කාමරේට මුදාහරින එකයි. මෙතනදී කිසිම ලී කුඩක් පිච්චෙන්නේ නැති නිසා කාබන් මොනොක්සයිඩ් හෝ අන්වීක්ෂීය අළු අංශු හැදෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා කොයිල් එකට වඩා මේක පෙනහළු වලට ගොඩක් සේෆ්. හැබැයි මතක තියාගන්න, ඒ වාෂ්ප වෙන්නෙත් මදුරුවන්ගේ ස්නායු පද්ධතිය අඩාල කරන රසායනිකයක්ම තමයි.
වතුර කේතලයක් නටද්දී දුමක් නැතුව පිරිසිදු හුමාලය විතරක් එනවා වගේ තමයි වේපරයිසර් එක. හැබැයි ඒ හුමාලය ඇතුළේ සියුම් මදුරු නාශක කෙමිකල් එක මිශ්ර වෙලා තියෙනවා.
මේවා පාවිච්චි කරද්දී අනිවාර්යයෙන්ම පිළිපැදිය යුතු බුලට්පෲෆ් රූල්ස් ටික
දොර ජනෙල් සම්පූර්ණයෙන් වහන්න එපා -: මිනිස්සු කරන ලොකුම වැරැද්ද තමයි දොර ජනෙල් ඔක්කොම වහලා මේවා පත්තු කරන එක. එතකොට කෙමිකල් සාන්ද්රණය වැඩි වෙලා මිනිස්සුන්ටත් වස වෙන්න ගන්නවා. අඩුම ගානේ එක ජනේලයක් හරි බාගෙට ඇරලා තියන්න ඕනේ වාතය හුවමාරු වෙන්න (Ventilation).
ළඟින්ම තියාගන්න එපා -: වේපරයිසර් එකක් වුණත් ඔයා නිදාගන්න ඇඳ ළඟම ප්ලග් කරන්න එපා. ඒක ඇඳෙන් අඩි කිහිපයක් ඈතින් ප්ලග් කරන්න.
කුඩා ළමුන් සහ සතුන් - : අවුරුද්දකට අඩු බබාලා ඉන්න කාමරවල සහ මින්මැදුරු (Fish tanks) තියෙන තැන්වල මේවා පාවිච්චි කරන්න එපා. මොකද මේ කෙමිකල් මාළුන්ට මාරාන්තිකයි.
මදුරුවෝ පන්නන්න මේ දෙකෙන් එකක් තෝරන්නම වෙනවා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම වේපරයිසර් (Liquid Vaporizer) එකක් තෝරගන්න. හැබැයි ඊටත් වඩා සේෆ්ම සහ හොඳම දේ තමයි රුපියල් දහස් ගණන් කෙමිකල් වලට යට කරන්නේ නැතුව, ඇඳට මදුරු දැලක් (Mosquito Net) පාවිච්චි කරන එක හෝ ජනෙල් වලට මදුරු දැල් දැලක් (Mesh) ගහන එක.
ඊළගට ලංකාවේ 99%ක්ම මිනිස්සුන්ට තියෙන මාරම ප්රශ්නය
ගෙදර මැස්සෙක්වත් නැති වෙන්න සුපිරියටම ක්ලීන් කරලා තිබ්බත්, රෑ වෙද්දී කොහෙන්දෝ රිංගපු මදුරුවෝ කන් අඩිය ළඟ සින්දු කියන්න ගන්නවා!" මේක ලංකාවේ බහුතරයක් මිනිස්සුන්ට තියෙන දැවෙන ප්රශ්නයක්.
මදුරුවෝ කියන්නේ පෙනුමෙන් පුංචි වුණාට මාරම සටකපට, පරිණාමයෙන් උපරිමයටම හැදුණු සත්තු කොට්ඨාසයක්. ඔයාගේ ගෙදර කොච්චර පිරිසිදු වුණත් ඇයි මදුරුවෝ ඉන්නේ, උන්ට කොච්චර දුර/උස පියාඹන්න පුළුවන්ද දැන් අපි බලමු.
1. මදුරුවෙකුගේ ජීව කාලය (Lifespan)
මදුරුවන්ගේ ජීව කාලය උන්ගේ ස්ත්රී පුරුෂ භාවය මත සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙනවා:
පිරිමි මදුරුවෝ (Males) - ජීවත් වෙන්නේ දින 7 සිට 10ක් වැනි කෙටි කාලයක් විතරයි. උන් මිනිස්සුන්ට දෂ්ට කරන්නේ හෝ ලේ බොන්නේ නැහැ (උන් ජීවත් වෙන්නේ මල් පැණි බීලා).
ගැහැණු මදුරුවෝ (Females) - උන් සති 2 සිට 6 දක්වා (සමහර විට මාසයකට වඩා) ජීවත් වෙනවා. උන්ට බිත්තර පරිණත කරන්න අනිවාර්යයෙන්ම ප්රෝටීන් ඕන කරන නිසා තමයි උන් අපේ ලේ බොන්නේ.
2. පියාඹන්න පුළුවන් උපරිම දුර සහ උස (Flight Distance & Height)
මදුරුවෙකුට එකදිගට පියාඹන්න පුළුවන් දුර උන්ගේ වර්ගය (Species) අනුව තීරණය වෙනවා.
🌐 උපරිම දුර (Distance)
ඩෙංගු මදුරුවා (Aedes aegypti) - මූ මාරම කම්මැලි, "දේශීය" මදුරුවෙක්. ඩෙංගු මදුරුවෙකුට තනියම පියාඹන්න පුළුවන් උපරිම දුර මීටර් 100 සිට 400ක් වැනි කෙටි ප්රමාණයක් විතරයි. උන් උපදින තැනින් මීටර් 100ක් ඇතුළතමයි මුළු ජීවිත කාලෙම ඉන්නේ.
සාමාන්ය/කාණු මදුරුවෝ (Culex & Anopheles) - මේ වර්ග වලට සාමාන්යයෙන් කිලෝමීටර් 1 සිට 3ක් විතර දුර පියාඹන්න පුළුවන්.
උපරිම සීමාව - සමහර වගුරු බිම් වල හැදෙන මදුරුවන්ට තනියම බැරි වුණත්, තද හුළඟේ ආධාරයෙන් කිලෝමීටර් 10 සිට 30ක් වැනි මාරම දුරක් ගසාගෙන ගිහින් මිනිස්සුන්ව සොයාගෙන එන්න පුළුවන්!
🏢 උපරිම උස (Height)
සාමාන්යයෙන් මදුරුවෝ පියාඹන්නේ පොළොවේ ඉඳන් අඩි 25-30ක් (ගස් මුදුන් මට්ටමට) උසින් විතරයි.
ලොජිකල් ප්රශ්නයක් - එහෙනම් තට්ටු නිවාස (Apartments) වල 10 වැනි, 15 වැනි තට්ටු වලට මදුරුවෝ එන්නේ කොහොමද?
උත්තරය: උන් එච්චර උසක් උඩට පියාඹන්නේ නැහැ. උන් කරන්නේ අපේ ඇඳුම් වල හෝ බෑග් වල වහලා, නැත්නම් ලිෆ්ට් (Elevators) ඇතුළට රිංගලා උඩ තට්ටු වලට සංක්රමණය වෙන එකයි. ඊට පස්සේ ඒ තට්ටු වල තියෙන බැල්කනි පෝච්චි වල, වැහි පීලි වල උන් ආයෙත් බෝ වෙනවා.
3. "මගේ ගෙදර පිරිසිදු වුණත් මදුරුවෝ එන්නේ කොහෙන්ද?"
ඔන්න ඕකයි ලොකුම අභිරහස. ඔයා ඔයාගේ වත්ත සතයටම ක්ලීන් කරලා තිබ්බත් මදුරුවෝ එන්න ප්රධාන හේතු 2ක් තියෙනවා.
අල්ලපු වත්තේ ප්රශ්න (The 100-Meter Rule) - ඔයාගේ වත්ත පිරිසිදු වුණාට, ඔයාගේ ගෙදරින් මීටර් 100ක් ඇතුළත තියෙන අල්ලපු ගෙදර වත්තේ, පාර අයිනේ කාණුවේ හෝ කැලෑ රොදක ඩෙංගු මදුරුවෝ බෝ වෙනවා නම්, උන් ඉතාම ලේසියෙන් ඔයාගේ ගෙදරට පියඹාගෙන එනවා.
මයික්රෝ සංචිත (Micro-breeding sites) - අපි පිරිසිදුයි කියලා හිතන තැන්වල මදුරුවන්ට බිත්තර දාන්න වතුර බිංදුවක් තිබ්බම ඇති. උදාහරණයක් විදිහට: Refrigerators වල පිටුපස වතුර එකතු වන ට්රේ එක, ගෘහස්ථ පැලෑටි (Indoor plants) දාලා තියෙන වතුර පෝච්චි, බිත්ති අස්සේ තියෙන වතුර ලීක්, ගෙදර දාලා තියෙන බෝතල් පියනක් ඇතුළේ වුණත් උන්ට බෝ වෙන්න පුළුවන්.
4. වැස්ස කාලෙට පාලනය කරන්න අමාරු ඇයි?
වැස්ස කාලෙට මදුරුවෝ පාලනය කරන්න අමාරුම වෙන්නේ, වැස්ස නිසා පරිසරයේ ආර්ද්රතාවය (Humidity) වැඩි වෙන නිසයි. Humidity එක වැඩි වුණාම මදුරුවන්ගේ ජීව කාලය තවත් දික් වෙනවා වගේම උන් වේගයෙන් බිත්තර දානවා.
අනෙක් පැත්තෙන් වැස්ස නිසා ගස්වල කොළ අස්සේ, ගස් බෙණ වල, පොල් කටු වල, වැහි පීලි (Gutters) වල අපිට ඇසට නොපෙනෙන කුඩා "මයික්රෝ පොකුණු" මිලියන ගණනක් හැදෙනවා. ඒ හැම එකක්ම සුද්ද කරන එක ප්රායෝගිකව කරන්නම බැරි වැඩක්.
කොහොම වුනත් ඩෙංගු මදුරුවා කියන්නේ මීටර් 100කට වඩා පියාඹන්න බැරි කම්මැලි සතෙක්. ඒ නිසා තමන්ගේ ගෙදර ඇතුළතයි, ජනෙල් ටිකයි හවුස් වයිෆ් අද මේ කියපු විදිහට සීල් කරගත්තොත්,, අවට පරිසරයත් අසල් වැසියන් එක්ක එකතු වෙලා පොදුවේ පුළුවන් තරම් පිරිසිදු කර ගත්තොත් ඩෙංගු වයිරස් එකට ඔයාගේ පවුල ඇතුළට රිංගන්න ඇත්තටම කිසිම ඉඩක් නැහැ.
Credit goes to respective owners
Post a Comment