මොනවද ඔට්ටු? ඔබ මේ දේ දැනගන්නේ ජීවිතයේ පළමු වතාවටයි! 🪙 සර් අයිසැක් නිව්ටන් සහ කාසියේ දාරයේ රහස 🤫✨
"අතේ තියෙන කාසියක දාරය දිහා හොඳින් බලන්න. එහි හරියට රෝදයක කට්ට කපලා තියෙනවා වගේ පුංචි ඉරි වගයක් තියෙනවා ඔබට ඇස් දෙකෙන් වගේම ස්පර්ශයෙන් දැකගන්න පුළුවන්. රුපියලේ කාසියේ ඉඳන් හැම කාසියකම වගේ මේ ලක්ෂණය තියෙනවා.
ඉතින් ඇයි එහෙම කරලා තියෙන්නේ? නිකන්ම ලස්සන ඩිසයින් එකකටද? නැහැ, මෙන්න මේ පුංචි ඉරි කෑලි පිටුපස තියෙන්නේ අවුරුදු සිය ගණනක් පරණ, හරිම අපූරු ඓතිහාසික කතාවක්!"
"අතේ තියෙන කාසියක දාරය දිහා හොඳින් බලන්න. එහි හරියට රෝදයක කට්ට කපලා තියෙනවා වගේ පුංචි ඉරි වගයක් තියෙනවා ඔබට ඇස් දෙකෙන් වගේම ස්පර්ශයෙන් දැකගන්න පුළුවන්. රුපියලේ කාසියේ ඉඳන් හැම කාසියකම වගේ මේ ලක්ෂණය තියෙනවා.
ඉතින් ඇයි එහෙම කරලා තියෙන්නේ? නිකන්ම ලස්සන ඩිසයින් එකකටද? නැහැ, මෙන්න මේ පුංචි ඉරි කෑලි පිටුපස තියෙන්නේ අවුරුදු සිය ගණනක් පරණ, හරිම අපූරු ඓතිහාසික කතාවක්!"
💰 රත්තරන් හොරු සහ කාසි හූරන කපටි මිනිස්සු
මීට අවුරුදු තුන් හාරසීයකට කලින් කාසි හැදුවේ රත්තරන් සහ රිදී වගේ වටිනා ලෝහවලින්. එතකොට කාසියේ වටිනාකම තීරණය වුණේ ඒකේ තියෙන ලෝහයේ බර අනුවයි.
ඉතින් ඒ කාලේ හිටපු කපටි මිනිස්සු මරු වැඩක් කළා. ඔවුන් කාසියේ දාරය වටේට හීන්සීරුවේ සූරලා, ඒ රත්තරන් හෝ රිදී කුඩු ටික එකතු කරගත්තා. කාසිය වටෙන් හීනි වුණත් බැලූ බැල්මට සාමාන්ය කාසියක් වගේම පෙනුණු නිසා මේ "හොර වැඩේ" එකල රජයන්ට ලොකු ප්රශ්නයක් වුණා.
🍎 වංචාව නතර කරන්න ආපු "අයිසැක් නිව්ටන්"
අපි කවුරුත් දන්න ප්රකට විද්යාඥ සර් අයිසැක් නිව්ටන් මේ හොර වැඩේ නතර කරන්න සම්බන්ධ වුණා කිව්වොත් ඔබ විශ්වාස කරනවාද?
ඔව්, අයිසැක් නිව්ටන් ඒ කාලේ බ්රිතාන්යයේ "Royal Mint" (කාසි නිෂ්පාදන ඒකකයේ) ප්රධානියා විදිහට කටයුතු කළා. අන්න එම කාලයේදී තමයි වංචාව වැළැක්වීම සඳහා කාසිවල දාරයේ ඉරි කැපීමේ ක්රමය (Reeding) වඩාත් ප්රචලිත වුණේ.
💡 රහස සරලයි: කාසියක දාරයේ ඒ වගේ ඉරි රටාවක් තිබුණොත්, කවුරුහරි ඒක සූරලා ගත්තොත් ඒ රටාව කැඩිලා යනවා. එතකොට ඕනෑම කෙනෙකුට බැලූ බැල්මටම තේරෙනවා මේ කාසිය වංචනික ලෙස හූරපු එකක් කියලා. ඩිජිටල් සලකුණු නැති යුගයක, හුදෙක් භෞතික හැඩයකින් වංචාවක් නතර කරපු අපූරු තාක්ෂණික පෙරළියක් මේක!
🤷 එහෙනම් අද කාලේ කාසිවලත් මේ ඉරි තියෙන්නේ ඇයි?
අද අපි පාවිච්චි කරන කාසි රත්තරන් හෝ රිදී නෙවෙයි, නිකල් හෝ වෙනත් ලෝහ මිශ්රණ. එහෙනම් ඇයි තාමත් මේ ඉරි පාවිච්චි කරන්නේ? ඒකට ප්රධාන හේතු 2ක් තියෙනවා:
සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කිරීම: කාසිවල පෙනුම එදා සිට පැවත ආ සාම්ප්රදායික හැඩයටම තබා ගැනීම.
දෘශ්යබාධිත අයට උදව් වීම: දෘශ්යබාධිත පුද්ගලයන්ට කාසි වෙන්කර හඳුනාගන්න මේ දාරයේ ස්වභාවය ගොඩක් උදවු වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, රුපියල් 5 සහ රුපියල් 10 කාසිවල දාරයන් අතගාලා බලන විට ඒවායේ වෙනසක් දැනෙනවා. ඒක වැඩකරන්නේ හරියට "බ්රේල්" (Braille) අකුරු වගේ.
උපුටා ගැනීමක් ඇසුරෙනි
මීට අවුරුදු තුන් හාරසීයකට කලින් කාසි හැදුවේ රත්තරන් සහ රිදී වගේ වටිනා ලෝහවලින්. එතකොට කාසියේ වටිනාකම තීරණය වුණේ ඒකේ තියෙන ලෝහයේ බර අනුවයි.
ඉතින් ඒ කාලේ හිටපු කපටි මිනිස්සු මරු වැඩක් කළා. ඔවුන් කාසියේ දාරය වටේට හීන්සීරුවේ සූරලා, ඒ රත්තරන් හෝ රිදී කුඩු ටික එකතු කරගත්තා. කාසිය වටෙන් හීනි වුණත් බැලූ බැල්මට සාමාන්ය කාසියක් වගේම පෙනුණු නිසා මේ "හොර වැඩේ" එකල රජයන්ට ලොකු ප්රශ්නයක් වුණා.
🍎 වංචාව නතර කරන්න ආපු "අයිසැක් නිව්ටන්"
අපි කවුරුත් දන්න ප්රකට විද්යාඥ සර් අයිසැක් නිව්ටන් මේ හොර වැඩේ නතර කරන්න සම්බන්ධ වුණා කිව්වොත් ඔබ විශ්වාස කරනවාද?
ඔව්, අයිසැක් නිව්ටන් ඒ කාලේ බ්රිතාන්යයේ "Royal Mint" (කාසි නිෂ්පාදන ඒකකයේ) ප්රධානියා විදිහට කටයුතු කළා. අන්න එම කාලයේදී තමයි වංචාව වැළැක්වීම සඳහා කාසිවල දාරයේ ඉරි කැපීමේ ක්රමය (Reeding) වඩාත් ප්රචලිත වුණේ.
💡 රහස සරලයි: කාසියක දාරයේ ඒ වගේ ඉරි රටාවක් තිබුණොත්, කවුරුහරි ඒක සූරලා ගත්තොත් ඒ රටාව කැඩිලා යනවා. එතකොට ඕනෑම කෙනෙකුට බැලූ බැල්මටම තේරෙනවා මේ කාසිය වංචනික ලෙස හූරපු එකක් කියලා. ඩිජිටල් සලකුණු නැති යුගයක, හුදෙක් භෞතික හැඩයකින් වංචාවක් නතර කරපු අපූරු තාක්ෂණික පෙරළියක් මේක!
🤷 එහෙනම් අද කාලේ කාසිවලත් මේ ඉරි තියෙන්නේ ඇයි?
අද අපි පාවිච්චි කරන කාසි රත්තරන් හෝ රිදී නෙවෙයි, නිකල් හෝ වෙනත් ලෝහ මිශ්රණ. එහෙනම් ඇයි තාමත් මේ ඉරි පාවිච්චි කරන්නේ? ඒකට ප්රධාන හේතු 2ක් තියෙනවා:
සම්ප්රදාය ආරක්ෂා කිරීම: කාසිවල පෙනුම එදා සිට පැවත ආ සාම්ප්රදායික හැඩයටම තබා ගැනීම.
දෘශ්යබාධිත අයට උදව් වීම: දෘශ්යබාධිත පුද්ගලයන්ට කාසි වෙන්කර හඳුනාගන්න මේ දාරයේ ස්වභාවය ගොඩක් උදවු වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, රුපියල් 5 සහ රුපියල් 10 කාසිවල දාරයන් අතගාලා බලන විට ඒවායේ වෙනසක් දැනෙනවා. ඒක වැඩකරන්නේ හරියට "බ්රේල්" (Braille) අකුරු වගේ.
උපුටා ගැනීමක් ඇසුරෙනි
Post a Comment